มือถือไม่ได้เป็นตัวดึงดูดสายฟ้าอย่างที่หลายคนเข้าใจ

ความเชื่อว่า “โทรศัพท์มือถือเป็นตัวล่อฟ้า” มักกลับมาแพร่ในช่วงฤดูฝน โดยเฉพาะเมื่อมีภาพหรือข่าวคนถูกฟ้าผ่าขณะถือโทรศัพท์ ทำให้หลายคนรีบเตือนกันต่อว่า หากเกิดพายุฝนฟ้าคะนองต้องปิดเครื่องทันที เพราะคลื่นสัญญาณอาจดึงสายฟ้าลงมา ความจริงจากการตรวจสอบคือ โทรศัพท์มือถือไม่ได้เป็นแม่เหล็กดูดฟ้า และการเปิดหรือปิดเครื่องไม่ได้ทำให้โอกาสถูกฟ้าผ่าเพิ่มขึ้นโดยตรง

ฟ้าผ่าเป็นปรากฏการณ์ทางไฟฟ้าขนาดใหญ่มาก เกิดจากการสะสมและถ่ายเทประจุไฟฟ้าระหว่างก้อนเมฆกับพื้นดิน หรือระหว่างก้อนเมฆด้วยกันเอง ทิศทางของสายฟ้าถูกกำหนดโดยสนามไฟฟ้า สภาพอากาศ ตำแหน่งของวัตถุ และเส้นทางที่กระแสไฟฟ้าเดินทางได้สะดวก ไม่ได้ถูกควบคุมด้วยสัญญาณโทรศัพท์มือถือ

เมื่อเทียบกันแล้ว พลังงานและกำลังของโทรศัพท์มีขนาดเล็กมาก ส่วนฟ้าผ่าอาจมีความต่างศักย์สูงถึงหลายล้านโวลต์ และมีกระแสไฟฟ้าตั้งแต่หลายหมื่นถึงหลายแสนแอมแปร์ คลื่นวิทยุจากมือถือจึงไม่มีพลังมากพอที่จะเปลี่ยนเส้นทางของสายฟ้า หรือทำให้สายฟ้าเปลี่ยนเป้าหมายมาหาผู้ใช้งานได้

ทำไมจึงมีข่าวคนถูกฟ้าผ่าขณะใช้มือถือ

การที่ผู้ประสบเหตุถือโทรศัพท์อยู่ในเวลานั้น ไม่ได้หมายความว่าโทรศัพท์เป็นสาเหตุของฟ้าผ่า ปัจจัยสำคัญกว่าคือสถานที่และตำแหน่งของคนคนนั้น หากอยู่กลางแจ้งในพื้นที่โล่ง หรือเป็นจุดที่สูงกว่าสิ่งรอบข้าง ร่างกายอาจกลายเป็นเส้นทางหนึ่งที่กระแสไฟฟ้าใช้ลงสู่พื้นดินได้ ไม่ว่าจะถือมือถือหรือไม่ก็ตาม

สถานการณ์ที่อันตราย ได้แก่ การยืนอยู่กลางทุ่งนา สนามกีฬา สนามกอล์ฟ ชายหาด หรือพื้นที่โล่งไม่มีอาคารบัง รวมถึงการยืนใกล้ต้นไม้ใหญ่ที่อยู่โดดเดี่ยว ต้นไม้ลักษณะนี้อาจเป็นจุดสูงเด่นที่สายฟ้าเลือกผ่าได้ และคนที่หลบอยู่ใต้ต้นไม้อาจได้รับอันตรายจากกระแสไฟฟ้าที่วิ่งผ่านต้นไม้หรือกระจายไปตามพื้น

นอกจากนี้ ร่างกายมนุษย์มีน้ำและแร่ธาตุที่นำไฟฟ้าได้ การอยู่ในตำแหน่งที่ไม่ปลอดภัยจึงเพิ่มความเสี่ยงอยู่แล้ว ต่อให้ไม่ได้ใช้โทรศัพท์ ไม่ได้สวมเครื่องประดับ และไม่ได้จับวัตถุโลหะ ก็ยังมีโอกาสได้รับอันตรายจากฟ้าผ่าได้ ดังนั้น การโฟกัสว่ามือถือเปิดอยู่หรือไม่อาจทำให้เรามองข้ามความเสี่ยงที่แท้จริง นั่นคือการอยู่ผิดที่ในช่วงพายุ

เปิดมือถือ ปิดมือถือ หรือไม่พกเลย ความเสี่ยงต่างกันไหม

ในแง่การถูกฟ้าผ่าโดยตรง ความเสี่ยงหลักไม่ได้เปลี่ยนไปเพียงเพราะโทรศัพท์เปิดใช้งานอยู่ ปิดเครื่องอยู่ หรืออยู่ในกระเป๋า คนที่อยู่กลางแจ้งในจุดอันตรายยังเสี่ยงจากสภาพแวดล้อมเช่นเดิม การเสียเวลาหยิบมือถือขึ้นมาปิดจึงไม่ใช่การป้องกันที่สำคัญที่สุด

อย่างไรก็ตาม การใช้โทรศัพท์ในช่วงพายุอาจมีความเสี่ยงทางอ้อมบางประการ เช่น ผู้ใช้มัวแต่ก้มดูหน้าจอจนไม่ทันสังเกตฟ้าร้อง ลมแรง น้ำท่วม หรือประกาศเตือนภัย อีกทั้งการยืนอยู่กลางฝนเพื่อคุยโทรศัพท์หรือถ่ายคลิปก็เป็นพฤติกรรมที่ไม่ควรทำ ความเสี่ยงจึงอยู่ที่การกระทำและสถานที่ ไม่ใช่คลื่นสัญญาณจากเครื่อง

กรณีที่ควรระวังคือโทรศัพท์ที่กำลังชาร์จไฟกับเต้ารับภายในอาคาร หากเกิดฟ้าผ่าหรือไฟกระชาก อุปกรณ์ไฟฟ้าและสายไฟอาจได้รับความเสียหายได้ จึงควรหลีกเลี่ยงการสัมผัสอุปกรณ์ที่ต่อสายอยู่ในช่วงพายุรุนแรง และใช้ระบบไฟฟ้าที่ติดตั้งอย่างเหมาะสม

วิธีป้องกันฟ้าผ่าที่ถูกต้องเมื่อเกิดพายุฝนฟ้าคะนอง

สิ่งสำคัญที่สุดคือรีบออกจากพื้นที่โล่งและหาที่กำบังที่ปลอดภัย อาคารแข็งแรงเป็นตัวเลือกที่ดีที่สุด ควรเข้าไปอยู่ภายในอาคาร ปิดประตูหน้าต่าง และหลีกเลี่ยงการยืนใกล้ช่องเปิดหรือโครงสร้างโลหะ หากมีรถยนต์อยู่ใกล้ ให้เข้าไปนั่งในรถที่ปิดประตูและกระจกสนิท รถยนต์สามารถช่วยป้องกันได้ด้วยหลักการคล้ายกรงฟาราเดย์ โดยกระแสไฟฟ้าจะไหลไปตามโครงตัวถังด้านนอกมากกว่าจะผ่านห้องโดยสาร

หากยังหาที่หลบไม่ได้ อย่ายืนรวมกันเป็นกลุ่มใหญ่ และอย่านอนราบกับพื้น เพราะจะเพิ่มพื้นที่ที่ร่างกายสัมผัสกับกระแสไฟฟ้าซึ่งอาจกระจายไปตามพื้น ควรย่อตัวให้ต่ำที่สุดเท่าที่ทำได้ หุบเท้าให้ชิดกัน และรีบเคลื่อนที่ไปยังที่ปลอดภัยเมื่อมีโอกาส ห้ามยืนใต้ต้นไม้เดี่ยว เสาไฟ รั้วโลหะ หรือสิ่งก่อสร้างที่สูงโดดเด่น

จำง่าย ๆ ว่า หากได้ยินเสียงฟ้าร้อง แปลว่าสายฟ้าอาจอยู่ใกล้พอที่จะเป็นอันตรายแล้ว ไม่ควรรอให้ฝนตกหนักหรือเห็นฟ้าผ่าก่อนจึงค่อยหาที่หลบ เมื่อพายุผ่านไปแล้วก็ควรรออย่างน้อยระยะหนึ่งหลังเสียงฟ้าร้องครั้งสุดท้าย ก่อนกลับออกไปทำกิจกรรมกลางแจ้ง

สรุปเช็กข่าวชัวร์: มือถือไม่ใช่ตัวล่อฟ้า แต่สถานที่เสี่ยงต่างหากที่น่ากลัว

ข้อกล่าวหาว่าโทรศัพท์มือถือเป็น “ตัวดึงดูดสายฟ้า” และยิ่งเปิดใช้กลางฝนก็ยิ่งทำให้ฟ้าผ่า มีข้อมูลทางวิทยาศาสตร์รองรับไม่เพียงพอและไม่ถูกต้องในสาระสำคัญ โทรศัพท์ไม่ได้มีพลังมากพอจะดึงหรือเปลี่ยนทิศทางสายฟ้า การปิดเครื่องจึงไม่ใช่มาตรการหลักในการป้องกันฟ้าผ่า

สิ่งที่ควรทำคือเลิกอยู่ในพื้นที่โล่ง หลีกเลี่ยงต้นไม้ใหญ่ที่โดดเดี่ยว เข้าอาคารแข็งแรงหรือรถยนต์ที่ปิดสนิท และไม่ยืนกลางฝนเพื่อใช้โทรศัพท์หรือถ่ายภาพพายุ พูดให้เข้าใจง่ายที่สุดคือ ไม่ใช่มือถือที่พาเราไปเจอสายฟ้า แต่เป็นการอยู่ผิดตำแหน่งในเวลาที่เกิดพายุต่างหากที่เพิ่มอันตราย หากต้องเลือกระหว่างรีบปิดมือถือกับรีบหาที่หลบ คำตอบที่ปลอดภัยกว่าคือวางมือถือไว้ก่อน แล้วหาที่กำบังให้เร็วที่สุด