มวลน้ำ โคลน และหินถล่มกวาดพื้นที่ชายแดนเสียหายหนัก

เกิดภัยพิบัติครั้งใหญ่บริเวณเทือกเขาหิมาลัย หลังมวลน้ำมหาศาลไหลทะลักลงมาตามแม่น้ำโภเตโกสิ ในช่วงเช้าวันพุธที่ 26 สิงหาคม 2569 ก่อนพัดผ่านพื้นที่อำเภอราซูวาทางตอนเหนือของกรุงกาฐมาณฑุ และขยายผลกระทบไปยังพื้นที่ปลายน้ำหลายแห่งของเนปาล

กระแสน้ำครั้งนี้ไม่ได้มีเพียงน้ำ แต่ยังพาโคลน ก้อนหิน เศษดิน และซากวัสดุจำนวนมากไหลลงมาด้วยแรงรุนแรง บ้านเรือน ถนน สะพาน ตลาด จุดตรวจชายแดน สถานีตำรวจ รวมถึงโครงการพลังงานได้รับความเสียหายเป็นวงกว้าง พื้นที่ซยาพรูเบซี ทิมูเร และราซูวาคธีถูกระบุว่าเป็นจุดที่ได้รับผลกระทบหนักที่สุด

สถานการณ์น่ากังวลเป็นพิเศษ เพราะหลายชุมชนตั้งอยู่ตามแนวแม่น้ำและเส้นทางภูเขา เมื่อถนนถูกตัดขาด การเดินทางเข้าออกจึงทำได้ยาก ขณะที่สัญญาณโทรศัพท์และระบบสื่อสารบางส่วนใช้การไม่ได้ ทำให้ครอบครัวจำนวนมากยังไม่สามารถยืนยันความปลอดภัยของคนใกล้ชิดได้

เสียชีวิตแล้วอย่างน้อย 72 ราย แต่ตัวเลขยังเปลี่ยนแปลงต่อเนื่อง

สำนักงานบริหารความเสี่ยงและจัดการภัยพิบัติแห่งชาติเนปาลรายงานว่า ช่วงค่ำของวันเกิดเหตุพบผู้เสียชีวิตแล้วอย่างน้อย 72 รายใน 7 อำเภอ อย่างไรก็ตาม ตัวเลขดังกล่าวยังไม่ใช่ยอดสุดท้าย เนื่องจากเจ้าหน้าที่อยู่ระหว่างค้นหา ตรวจสอบรายชื่อ และยืนยันตัวบุคคลในพื้นที่ที่เข้าถึงได้ยาก

สื่อท้องถิ่นบางแห่งรายงานจำนวนผู้เสียชีวิตสูงกว่าตัวเลขของทางการ แต่ในช่วงเกิดภัยพิบัติขนาดใหญ่ ข้อมูลมักเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะเมื่อมีพื้นที่ถูกตัดขาดและยังไม่สามารถส่งทีมกู้ภัยเข้าไปตรวจสอบได้ครบทุกจุด จึงต้องรอการยืนยันจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องอย่างเป็นทางการ

สิ่งที่ทำให้เหตุการณ์นี้สะเทือนใจยิ่งขึ้นคือ ผู้ที่ได้รับผลกระทบไม่ได้มีเฉพาะชาวบ้านเท่านั้น แต่ยังรวมถึงเจ้าหน้าที่รัฐ คนงานก่อสร้าง พนักงานในพื้นที่ชายแดน และนักเดินทางจากหลายประเทศ ซึ่งบางคนอยู่ในพื้นที่ห่างไกลในช่วงที่น้ำป่าไหลลงมาอย่างฉับพลัน

นักท่องเที่ยว 384 คนยังขาดการติดต่อ เกือบ 300 คนเป็นชาวต่างชาติ

คณะกรรมการการท่องเที่ยวเนปาลเปิดเผยบัญชีเบื้องต้นว่า มีนักท่องเที่ยวและผู้เดินทางรวม 384 คนยังไม่สามารถติดต่อหรือยืนยันตำแหน่งได้ แบ่งเป็นชาวต่างชาติ 291 คน และชาวเนปาล 93 คน รายชื่อส่วนหนึ่งรวบรวมจากบริษัทท่องเที่ยวและผู้ประกอบการที่นำคณะเดินทางผ่านเส้นทางราซูวาคธี-จีหรง

ผู้เดินทางจำนวนมากกำลังมุ่งหน้าไปยังสถานที่แสวงบุญชื่อดังในทิเบต ได้แก่ เขาไกรลาสและทะเลสาบมานสโรวาร์ กลุ่มชาวต่างชาติที่อยู่ในบัญชีมีทั้งผู้เดินทางจากอินเดีย สหรัฐอเมริกา สหราชอาณาจักร มาเลเซีย ออสเตรเลีย แอฟริกาใต้ และเนเธอร์แลนด์

ทางการเนปาลย้ำว่า คำว่า “ขาดการติดต่อ” หรือ “สูญหาย” ในระยะเริ่มต้น ไม่ได้หมายความว่าทุกคนถูกน้ำพัดหายไปแล้วเสมอไป หลายคนอาจอยู่ในจุดปลอดภัยแต่ไม่สามารถใช้โทรศัพท์ หรือยังเดินทางออกจากพื้นที่ไม่ได้ ประเด็นนี้สำคัญมาก เพราะตัวเลขเบื้องต้นอาจสร้างความเข้าใจคลาดเคลื่อนได้ ขณะที่เจ้าหน้าที่กำลังเร่งแยกแยะระหว่างผู้ที่ปลอดภัย ผู้ที่อพยพแล้ว และผู้ที่ต้องการความช่วยเหลือ

เจ้าหน้าที่และคนงานหลายสิบคนยังไม่ทราบชะตากรรม

นอกจากนักท่องเที่ยวแล้ว ยังมีเจ้าหน้าที่ตำรวจและกองกำลังตำรวจติดอาวุธของเนปาลมากกว่า 30 นายที่ยังขาดการติดต่อในพื้นที่ทิมูเร รวมถึงเจ้าหน้าที่ศุลกากร พนักงานธนาคาร และคนงานในโครงการพลังงานน้ำอีกหลายสิบคน

กองทัพเนปาลส่งเฮลิคอปเตอร์ โดรน สุนัขค้นหา และกำลังภาคพื้นดินเข้าช่วยเหลือผู้ประสบภัย แต่ภารกิจไม่ได้เป็นเรื่องง่ายเลย ฝนตกต่อเนื่อง ทัศนวิสัยไม่ดี และภูมิประเทศเต็มไปด้วยดินถล่มกับเส้นทางที่พังเสียหาย ทำให้เฮลิคอปเตอร์บางเที่ยวบินต้องยกเลิกหรือบินกลับโดยไม่สามารถลงจอดได้

ผู้ประสบภัยบางส่วนถูกนำตัวส่งโรงพยาบาลแล้ว แต่การช่วยเหลือในพื้นที่ภูเขาจำเป็นต้องแข่งกับเวลาอย่างมาก เพราะยังมีความเสี่ยงจากน้ำหลากระลอกใหม่ ดินถล่มซ้ำ และอาคารที่อาจพังถล่มลงมาได้ทุกเมื่อ การค้นหาจึงต้องทำอย่างระมัดระวัง แม้ทุกนาทีจะมีความหมายต่อผู้ที่อาจยังติดอยู่ในพื้นที่

ระบบไฟฟ้าเสียหาย กระทบกำลังผลิตประมาณ 430 เมกะวัตต์

ภัยพิบัติไม่ได้ทำลายเฉพาะบ้านเรือนและเส้นทางคมนาคม แต่ยังกระทบโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงานของเนปาลด้วย การไฟฟ้าเนปาลระบุว่า โครงการไฟฟ้าพลังน้ำหลายแห่งและโรงไฟฟ้าพลังงานแสงอาทิตย์ได้รับความเสียหาย คิดเป็นกำลังผลิตรวมประมาณ 430 เมกะวัตต์ หรือราว 12 เปอร์เซ็นต์ของกำลังผลิตไฟฟ้าทั้งประเทศ

ที่โครงการไฟฟ้าพลังน้ำลางตังโคลา ซึ่งมีกำลังผลิต 20 เมกะวัตต์ มีผู้ปฏิบัติงานประมาณ 60 คนยังไม่สามารถติดต่อได้ ทั้งวิศวกร พนักงานขับรถ และเจ้าหน้าที่ครัว โดยมีรายงานว่าคนงานอีกกลุ่มกำลังทำงานอยู่ภายในอุโมงค์ในช่วงที่เกิดเหตุ จึงยังต้องเร่งตรวจสอบว่าพวกเขาสามารถหลบภัยได้ทันหรือไม่

ในกลุ่มคนงานที่ติดต่อไม่ได้ยังมีชาวเกาหลีใต้รวมอยู่ด้วย ทำให้รัฐบาลเกาหลีใต้ต้องประสานงานกับทางการเนปาลเพื่อติดตามสถานะและสนับสนุนการค้นหา เหตุการณ์นี้สะท้อนว่า ความเสียหายจากน้ำป่าในพื้นที่ภูเขาสามารถกระทบทั้งชุมชน เศรษฐกิจชายแดน และระบบพลังงานในระดับประเทศได้พร้อมกัน

สาเหตุอาจเกี่ยวข้องกับธารน้ำแข็งและมวลดินถล่ม

สาเหตุที่แน่ชัดยังอยู่ระหว่างการตรวจสอบ แต่ภาพถ่ายดาวเทียมเบื้องต้นชี้ว่า อาจมีก้อนหิน น้ำแข็ง และมวลดินขนาดใหญ่ถล่มลงสู่แม่น้ำเลนเดโคลาใกล้ชายแดนเนปาล-ทิเบต จนทำให้ทางน้ำถูกปิดกั้นชั่วคราว

เมื่อมีสิ่งกีดขวางขนาดใหญ่ขวางแม่น้ำ น้ำจะสะสมเพิ่มขึ้นด้านหลังแนวกั้นตามธรรมชาติ หากแนวกั้นพังลงในเวลาเดียวกัน น้ำที่ถูกกักไว้ก็อาจพุ่งลงสู่พื้นที่ด้านล่างอย่างฉับพลัน ลักษณะเช่นนี้ทำให้เกิดแรงทำลายสูงมาก และเป็นเหตุผลว่าทำไมชุมชนที่อยู่ห่างจากจุดต้นเหตุยังได้รับผลกระทบอย่างหนัก

รัฐมนตรีต่างประเทศเนปาลระบุว่า แผ่นดินไหวขนาดประมาณ 4.4 ที่เกิดขึ้นในวันเดียวกันอาจมีส่วนเกี่ยวข้องกับการถล่ม แต่ยังไม่มีข้อสรุปว่าแผ่นดินไหวเป็นตัวกระตุ้นโดยตรงหรือไม่ ผู้เชี่ยวชาญจากศูนย์นานาชาติเพื่อการพัฒนาภูเขาแบบบูรณาการกำลังวิเคราะห์ข้อมูลเพิ่มเติม เพื่อแยกปัจจัยทางธรณีวิทยา สภาพอากาศ และสภาพภูมิประเทศออกจากกัน

ฝั่งทิเบตยกระดับฉุกเฉินสูงสุด หวั่นเกิดน้ำหลากซ้ำ

ฝั่งเขตปกครองตนเองทิเบตของจีนก็ได้รับผลกระทบจากโคลนถล่มเช่นกัน โดยเฉพาะบริเวณท่าเรือบกจีหรง ซึ่งเป็นจุดผ่านแดนและศูนย์กลางการค้าสำคัญระหว่างจีนกับเนปาล มีรายงานผู้เสียชีวิตและผู้ที่ยังไม่ทราบชะตากรรม แต่ในช่วงแรกทางการจีนยังไม่ได้ประกาศจำนวนที่ชัดเจน

ทิเบตประกาศใช้มาตรการตอบโต้เหตุฉุกเฉินระดับ 1 ซึ่งเป็นระดับสูงสุด พร้อมส่งเจ้าหน้าที่กู้ภัย ทีมแพทย์ และสิ่งของบรรเทาทุกข์เข้าสู่พื้นที่ ขณะที่รัฐบาลกลางจีนเปิดใช้มาตรการช่วยเหลือภัยพิบัติระดับ 2 ด้านประธานาธิบดีสี จิ้นผิง สั่งให้เร่งค้นหาและช่วยเหลือผู้ประสบภัย รักษาผู้บาดเจ็บ และอพยพประชาชนออกจากพื้นที่เสี่ยง

ทางการเนปาลเตือนประชาชนริมแม่น้ำโภเตโกสิ ตรีศูลิ และนารายณี ให้อยู่ห่างจากตลิ่งและย้ายขึ้นสู่พื้นที่สูง เพราะยังมีความเป็นไปได้ว่าดินหรือก้อนหินอาจปิดกั้นแม่น้ำอยู่เหนือจุดประสบภัย หากแนวกั้นดังกล่าวพังลง ก็อาจเกิดน้ำหลากระลอกใหม่โดยแทบไม่มีเวลาให้ตั้งตัว

ผลกระทบยังอาจลามไปถึงพื้นที่ปลายน้ำในอินเดีย โดยเฉพาะรัฐพิหารและอุตตรประเทศ ซึ่งกำลังติดตามระดับน้ำและเตรียมมาตรการรับมือ เหตุการณ์จึงไม่ได้จำกัดอยู่แค่ชายแดนสองประเทศ แต่มีโอกาสส่งผลต่อชุมชนตามแนวลุ่มน้ำในภูมิภาคด้วย

บทเรียนสำคัญจากภัยพิบัติกลางหิมาลัย

น้ำท่วมฉับพลันครั้งนี้สะท้อนความเปราะบางของพื้นที่ภูเขาสูงได้อย่างชัดเจน แม้ชุมชนจะอยู่ห่างจากทะเลหรือพื้นที่ลุ่ม แต่กลับเผชิญภัยจากธารน้ำแข็ง ดินถล่ม หินถล่ม และแม่น้ำที่เปลี่ยนระดับอย่างรวดเร็วได้ตลอดเวลา เมื่อถนน สะพาน และสัญญาณสื่อสารถูกตัดขาด การช่วยเหลือก็ยิ่งล่าช้าและมีความเสี่ยงสูง

สิ่งที่ต้องจับตาต่อจากนี้คือจำนวนผู้เสียชีวิตและผู้สูญหายที่อาจเพิ่มขึ้นหรือลดลงตามการตรวจสอบ รวมถึงความปลอดภัยของนักท่องเที่ยว 384 คน เจ้าหน้าที่ในพื้นที่ และคนงานโครงการพลังงาน นอกจากนี้ยังต้องเฝ้าระวังระดับน้ำและแนวกั้นธรรมชาติที่อาจพังลงซ้ำ เพราะภัยพิบัติในลักษณะนี้อาจไม่ได้จบลงพร้อมกับคลื่นน้ำระลอกแรก

สำหรับครอบครัวผู้ที่ยังติดต่อไม่ได้ ช่วงเวลานี้คงเต็มไปด้วยความกังวลอย่างยิ่ง แต่การยืนยันข้อมูลผ่านหน่วยงานทางการและบริษัทท่องเที่ยวเป็นสิ่งจำเป็น เพื่อป้องกันข่าวลือและการนับซ้ำ ขณะเดียวกัน ภารกิจกู้ภัยของทั้งเนปาลและจีนต้องเดินหน้าควบคู่กับการอพยพประชาชนและการเปิดเส้นทางลำเลียงความช่วยเหลือให้เร็วที่สุด